W ślad za zapowiedzią, 22 maja 2026 miało miejsce ważne wydarzenie dla Junaka, dla Fabryki a przede wszystkim dla ludzi którzy pracowali przy alei Wojska Polskiego 186 w Szczecinie.
Nie trzeba nikomu tłumaczyć, że pod tym adresem mieściła się Szczecińska Fabryka Motocykli (SFM) i to tam powstawały Junaki.
Z całej fabryki zachował się do dziś biurowiec (wybudowany jeszcze przez Bernharda Stoewera w 1896 roku) w którym mieściła się między innymi dyrekcja SFM. Budynek ten (odnowiony w 2015 roku) należy obecnie do firmy Modehpolmo.
Ale cóż to za wydarzenie które ściągnęło nie tylko nas do Szczecina, otóż w tym dniu zostały odsłonięte trzy pamiątkowe tablice, upamiętniające główne okresy fabryki, czyli
I okres – Fabrykę Stoewera
Stoewer-Werke A.G
II okres – Szczecińską Fabrykę Motocykli SFM
III okres – Fabrykę Mechanizmów Samochodowych POLMO
To ważne wydarzenie mogło się odbyć dzięki życzliwości obecnego gospodarza czyli firmy Modehpolmo, dzięki pomysłowi i staraniom byłych pracowników fabryki oraz dzięki tym, którzy te starania i życzliwość przekuli w czyn czyli Klubowi Pojazdów Zabytkowych.
To było naprawdę miłe spotkanie, w którym i my wzięliśmy udział. Nasz mały wkład również został doceniony i mieliśmy okazję zabrać głos i podziękować osobom zaangażowanym w jego przygotowanie oraz gościom.
Prowadzącym był kolega Janusz Baczewicz z Klub Pojazdów Zabytkowych – Szczecin.
Było wiele przemówień i podziękować, prócz gospodarza Pana Mirosława Łukowskiego głos zabrał Wojewoda Pan Adam Rudawski.
Było również wystąpienie inżyniera Mieczysława Walkowa (konstruktora oprzyrządowania do Junaka) które możecie obejrzeć i posłuchać w poniższym nagraniu.
Był odczytany przez Panią Grażynę Meyer list pracowników przygotowany specjalnie na okazję odsłonięcia pamiątkowych tablic, który w całości cytujemy poniżej.
Szanowni Państwo, Drodzy Pionierzy Szczecińskiego Przemysłu, Miłośnicy Motoryzacji!
Spotykamy się dziś w miejscu, które jest fundamentem powojennej historii Szczecina. Odsłaniając te tablice, wracamy do korzeni najstarszego na Pomorzu Zachodnim zakładu przemysłu metalowego, który powstał na gruzach dawnej fabryki Auto-Stoewer-Werke-AG.
Historia tego miejsca, to kronika niezwykłego uporu. Wszystko zaczęło się 80 lat temu, 1 czerwca 1946 roku, gdy grupa około 30 pracowników z podwarszawskiego Ursusa przybyła do Szczecina z misją uruchomienia filii swojej fabryki.
Pod nazwą Państwowy Zakład Przemysłu Motoryzacyjnego, a później Państwowe Zakłady Inżynierii Nr 2, nasi poprzednicy budowali tu pierwsze części do ciągników i samochodów, podnosząc miasto z ruin.
Zanim nastała era wielkiej motoryzacji, zakład przechodził różne etapy – od produkcji łóżek szpitalnych i foteli dentystycznych jako Fabryka Sprzętów Metalowych, aż po przełomowy rok 1956. Wtedy to zapadła decyzja, która na zawsze zmieniła oblicze Szczecina: uruchomienie produkcji motocykla JUNAK.
Dziś, w 70. rocznicę rozpoczęcia tej legendarnej produkcji, mamy zaszczyt gościć wśród nas (duchem i słowem) człowieka, który był przy samym sercu tych wydarzeń – inżyniera Zdzisława Szczerbińskiego, Pierwszego Mistrza Montażu motocykla Junak, oraz inicjatora upamiętnienia fabryki i jej pracowników.
Inżynier Szczerbiński, który jako młody absolwent Politechniki Szczecińskiej w 1956 roku objął stery montażu, skierował do Państwa te poruszające słowa:
„Załoga montażu składała się z ludzi z różnych dzielnic Polski, którzy przeszli okrucieństwo wojny i zaczęli układać życie od nowa. Początki były bardzo trudne. Kooperanci wyznaczani odgórnie często nie mieli odpowiednich możliwości produkcyjnych. Dostawy części trzeba było często „wydzierać”. Montaż wielokrotnie przerywaliśmy z braku podzespołów, by później pracować po 10 czy 12 godzin na dobę, próbując nadrobić plan.
Na pytanie, jak przy ciągłym braku części można było wykonać ten „cholerny plan”, odpowiedź była jedna: jak się ma przekonanie, że trzeba wykonać zadanie i ma się życzliwych ludzi wokół siebie – zarówno szefów, jak i załogę – to można wszystko, choć nie jest to łatwe”.
Ta determinacja sprawiła, że Junak stał się ikoną. Nawet gdy w 1965 roku zakończono jego produkcję, fabryka nie zwolniła tempa. Już jako Fabryka Mechanizmów Samochodowych POLMO Szczecin, zakład stał się monopolistą w produkcji wałów napędowych i przekładni kierowniczych do wszystkich typów samochodów w kraju. Fabryka uczestniczyła w uruchomieniu produkcji samochodów licencyjnych Fiat 125P i Fiat 126P, podejmując wytwarzanie wałów napędowych, przekładni kierowniczych i tzw. bezpiecznych wałków kierowniczych.
Wprowadzono technologie, które były wówczas szczytem nowoczesności w Polsce: walcowanie wielowypustów metodą Groba, walcowanie wielokarbów metodą Roto-FLO, precyzyjną obróbkę NC i CNC, czy nowoczesne linie hartowania i rilsanowania. To tutaj, we współpracy z niemiecką firmą Zahnrad Fabrik, powstawały zaawansowane przekładnie kierownicze ze wspomaganiem hydraulicznym.
Szanowni Państwo!
Ta tablica to nie tylko hołd dla maszyn i technologii. To przede wszystkim podziękowanie dla ludzi. Jak kończy w swoim liście inżynier Szczerbiński:
„Serdecznie dziękuję wszystkim, którzy kultywują pamięć o Naszym KOCHANYM JUNAKU”.
Dziękujemy inżynierom, mistrzom, robotnikom i wszystkim pracownikom POLMO za to, że przez dekady budowaliście dumę Szczecina. Niech te tablice przypominają każdemu przechodniowi, że tutaj biło serce polskiej motoryzacji.
W imieniu pracowników Fabryki Mechanizmów Samochodowych POLMO Szczecin, składam serdeczne podziękowania spółce Modehpolmo, dzięki której powstały tablice, oraz Klubowi Pojazdów Zabytkowych – Szczecin, Stowarzyszeniu Miłośników i Posiadaczy Motocykla Junak SFM, inż. Zbigniewowi Neumannowi ze Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich Szczecin, za wsparcie przy ich tworzeniu jak również kultywowaniu wiedzy o tej zasłużonej dla motoryzacji firmie.
Samo odsłonięcie również miało odpowiednią oprawę muzyczną. Prócz trąbki „zagrały” też S03 😊
Na pamiątkę tego wydarzenia, od kolego Janusza otrzymaliśmy replikę tablicy z Junakiem. On wie jak nas „kupić”
Jakby tych wrażeń było mało, to po całej imprezie, zostaliśmy ugoszczenie u szczecińskich Motoświrusów.
Mogą żałować wszyscy których to ominęło.
